Ieder jaar presenteert het kabinet op Prinsjesdag de Rijksbegroting: een boekwerk van duizenden pagina's dat bepaalt waar de belastingopbrengsten naartoe gaan. De meeste Nederlanders zien die begroting nooit. Ze betalen wel mee — tot soms meer dan de helft van hun inkomen — maar wat er aan de andere kant van de schatkist mee gebeurt, blijft vaag.
Dat is geen toeval. Een overheidsbudget van deze omvang is complex, versnipperd over tientallen ministeries en fondsen, en bewust niet eenvoudig te doorgronden. Roofdag.nl zet de grootste posten op een rij.
Meer dan een kwart van het rijksbudget gaat naar sociale zekerheid. De AOW alleen al kost jaarlijks circa 55 miljard euro — een bedrag dat door de vergrijzing elk jaar verder stijgt. Wie vandaag 35 jaar is en belasting betaalt, financiert de pensioenen van de huidige generatie 65-plussers. Of hij zelf ooit een vergelijkbaar pensioen ontvangt, is onzeker: het stelsel staat onder druk.
Daarnaast zijn er miljarden voor de bijstand, de WW en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Op zich zijn dit voorzieningen waarvoor een draagvlak bestaat. Maar de vraag die zelden gesteld wordt: hoe efficiënt worden deze middelen ingezet? De uitvoeringskosten van het UWV alleen al bedragen jaarlijks ruim 2 miljard euro.
Zorgkosten groeien sneller dan de economie. Nederland geeft procentueel meer uit aan zorg dan vrijwel elk ander land ter wereld. Tegelijkertijd stijgen de eigen bijdragen en het eigen risico, en krimpt het zorgaanbod op het platteland. De belastingbetaler betaalt meer en krijgt — in sommige gevallen — minder terug.
Een groot deel van de zorgkosten is bovendien nauwelijks te beïnvloeden via de politiek: ze zijn juridisch vastgelegd in aanspraken. Dat maakt bezuinigen moeilijk en de groei van de post bijna automatisch.
De belastingbetaler financiert een systeem waarvan de kosten automatisch groeien — zonder dat hij inspraak heeft over de prioriteiten.
Nederland geeft per leerling relatief veel uit aan onderwijs. Toch dalen de PISA-scores al jaren. Het lerarentekort groeit. En een toenemend deel van het onderwijsbudget verdwijnt in overhead, bestuurders en administratie. De vraag is gerechtvaardigd: bereikt het geld de klas?
Een onderschat begrotingspost zijn de rentelasten op de staatsschuld. Nederland heeft een schuld van ruim 500 miljard euro. Nu de rente weer gestegen is naar normaal historische niveaus, kost dat jaarlijks miljarden. Dit zijn geen nieuwe diensten voor burgers — het zijn betalingen voor uitgaven die decennia geleden gedaan zijn, en die de huidige generatie belastingbetalers afrekent.
De Nederlandse overheid geeft enorm veel geld uit. Niet per se slecht — een groot deel gaat naar voorzieningen die breed gewaardeerd worden. Maar de schaal en complexiteit van de begroting maakt democratische controle moeilijk. En wie belasting betaalt, heeft recht op inzicht in wat er met dat geld gebeurt.
Roofdag.nl is gebouwd op precies dat principe: transparantie over wat de fiscaliteit je kost, als eerste stap naar een zinvol debat over wat het mag kosten.
Ontdek op welke dag jij stopt met werken voor jezelf — en alleen nog voor de overheid werkt.
Naar de calculator →